TOPLUM MERKEZLERİ TANIM:

            “Toplum merkezleri” hızlı toplumsal değişme, kentleşme ve göçün yarattığı sorunlar doğrultusunda, bireylerin, grupların, ailelerin ve toplumun sorunlarla baş edebilmeleri ve bireylerin katılımcı, üretken ve kendine yeterli hale gelmesi amacıyla; koruyucu-önleyici- eğitici-geliştirici, rehberlik ve rehabilite edici işlevlerini, bir arada ve en kolay ulaşılabilir biçimde, kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum örgütleri ve gönüllüler ile işbirliği ve eşgüdüm içinde sunmakla görevli ve yükümlü bulunan gündüzlü sosyal hizmet kuruluşlarıdır.

TOPLUM MERKEZLERİ YASAL DAYANAK:

            2828 Sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’nun 9. maddesinin değişik (J) bendi ile 15’inci maddesi hükümlerine dayanılarak düzenlenen “Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu’na Bağlı Toplum Merkezleri Yönetmeliği” 11.07.2000 tarih ve 24106 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

TOPLUM MERKEZİNİN HİZMET VERDİĞİ BÖLGELER
 
Toplum Merkezleri öncelikle;

TOPLUM MERKEZLERİ TEMEL POLİTİKALAR VE ÖNCELİKLER:

            Temel Politikamız ve önceliğimiz; İç göçten etkilenmiş, kentin yanı başında olup, kaynaklara ulaşamayan ve eşit fırsatlardan yoksun kalan çocuk, genç, kadın, erkek, yaşlı, özürlü gruplarına, toplumsal cinsiyet eşitliği kapsamında koruyucu önleyici, eğitici, geliştirici hizmetlerin sunulması, erkek ve kadın bakış açılarının yaşamın her alanında eşit yer alması, kadının birey olarak güçlendirilmesi ve üretime katkısının sağlanmasıdır.
Kadınların bilgi, beceri, eğitim, inisiyatif gücü gibi niteliklerinin arttırılması, ortaya çıkma olasılığı olan pek çok sorunun önlenmesi anlamına gelmektedir. Bu gerçekten hareketle kadınların güçlendirilmesi Toplum Merkezlerinin en temel hareket noktasını oluşturmaktadır.
Olanaklar açısından dezavantajlı bölgelerde geleneksel yapı içerisinde bulunan kadınlar, anne ve eş kimliği ile var olmakta, toplumsal yaşama katılma ve birey olma fırsatından yoksun yaşamaktadır. Bu geleneksel yapı nedeniyle kadın ve genç kızların toplumsal yaşama katılımını kolaylaştıracak ve kabul görecek yöntemler üretilmesi zorunludur.
Toplum merkezlerimizde de, en kabul gören yöntemler bölgeye göre üretilmekte ve hizmetlere davet bu yöntemlerle gerçekleştirilmektedir.

TOPLUM MERKEZLERİ AMACI:

TOPLUM MERKEZLERİ ÇALIŞMA İLKELERİ:

TOPLUM MERKEZLERİNDE UYGULANAN PROGRAMLAR:

            Toplum merkezlerinde verilen hizmetler aracılığıyla; yöre halkının bilgi ve bilinç düzeyi arttırılarak özellikle kadının aile ve toplum içindeki statüsünün yükseltilmesi, üretken hale getirilmesi, sağlık, beslenme, çocuk gelişimi ve eğitimi, aile planlaması ve ev ekonomisi konularında bilgilendirilmesi, kadın, çocuk, gençlere vatandaşlık haklarından başlayarak insan haklarının ve çocuk hakları sözleşmesi kapsamında çocuk haklarının ve bu hakların nasıl kullanılacağını öğretilmesi, çeşitli konularda rehberlik yapılması, sosyal kültürel açıdan çok boyutlu ilgi alanlarının geliştirilerek halk katılımının sağlanması gerçekleştirilmektedir.

YETİŞKİNLERE YÖNELİK EBEVEYNLİK BİLGİSİ VE PROGRAMLARI:

 ANNE ÇOCUK EĞİTİM PROGRAMI (AÇEP)

Genel Müdürlüğümüz ve Anne Çocuk Eğitim Vakfı arasında 4 Eylül 1995’te imzalanan Protokol ile Anne Çocuk Eğitim Programı (AÇEP), 14 Mayıs 1998’de imzalanan Protokol çerçevesinde İşlevsel Yetişkin Okuma Yazma Programı (İYOP) ve Baba Destek Programı (BADEP) uygulanmaktadır. Ayrıca 12.05.2003 tarihinde imzalanan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu Sosyal Kalkınma ve Destek Projesi kapsamında imzalanan “Anne Çocuk Eğitim Vakfı Programları Faaliyetlerinde İşbirliği Protokolü” kapsamında da çalışmalar yürütülmektedir.
AÇEP ile ailenin merkezi sayılan annenin eğitici potansiyelini harekete geçirerek elverişsiz koşullar altında yaşayan çocuklarımızın çok yönlü gelişimini, zihinsel becerilerini, yaratıcılıklarını, yeteneklerini ve bilgilerini artırıcı bir ortam yaratılması amaçlanmaktadır.
AÇEP annelerin olumlu bir benlik geliştirmelerine, yeterlilik, başarı ve kendine güven duygularını sağlamaya yöneliktir.
Program, temel olarak annelerin, hem kendi kişiliklerini güçlendirmelerine, hem de çocukların çok yönlü gelişimini desteklemelerine katkıda bulunur.
Bu da anneyi çocuğun ihtiyaçlarına duyarlı hale getirerek anne-çocuk ilişkisinin geliştirilmesi yoluyla sağlanır.
Programa katılan annelerin 

BABA DESTEK PROGRAMI (BADEP)

Baba Destek Programı Türkiye’de babaların çocuklarının gelişiminde daha etkin ve olumlu bir rol oynamaları için geliştirilmiş, bilimsel temelli bir eğitim programıdır. Katılımcı babalar; çocuk gelişimi ile ilgili bilgi düzeylerini arttıran iletişim becerileri kazanmalarını sağlayan ve bununun sonucunda daha demokratik tutumu benimsemelerine yol açan eğitimler almaktadır.
AÇEP’e katılan annelerden gelen istek ve talepler sonucunda bu programa ihtiyaç duyulduğu görülmüş ve bu doğrultuda 1996 yılında Prof Dr. Sevda BEKMAN, Prof. Dr. Çiğdem KAĞITÇIBAŞI ve AÇEV uzmanları tarafından geliştirilmiş ve 1997 yılından sonra uygulanmaya başlanmıştır.
Genel Müdürlüğümüz ve Anne Çocuk Eğitim Vakfı arasında 12.05.2003 tarihinde imzalanan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu Sosyal Kalkınma ve Destek Projesi kapsamında imzalanan “Anne Çocuk Eğitim Vakfı Programları Faaliyetlerinde İşbirliği Protokolü”  ile program uygulanmaya başlanmıştır.
BADEP, babanın çocuk eğitiminde daha bilgili olması, bu bilgilerini hayata geçirmesi, çocuğuyla, eşiyle ve yakın çevresiyle iletişimini geliştirmesi ve giderek yaşantısında daha demokratik bir tutumu benimsemesini sağlıyor. Ülkemizde, diğer babalar ile çocukları veya babalık rolleri hakkında konuşma ve dertleşme fırsatı bulamayan babalara BADEP hem bir paylaşım ortamı hem de çözüm üretme imkânını tanımaktadır. 2–10 yaşlarında çocuğu olan okuma-yazma bilen tüm babalar, BADEP’in hedef kitlesini oluşturmaktadır.

BABA DESTEK EĞİTİMİ PROGRAMINA KATILDIK VE BİZDE DİPLOMALI BABALAR OLUYORUZ.

BENİM AİLEM (O–6 YAŞ AİLE VE ÇOCUK EĞİTİM PROGRAMI)

UNİCEF – TC Hükümeti 2001–2005 ana uygulama planında yer alan erken Çocukluk Gelişimi ve Eğitimi Projesi Kapsamında yürütülen 0–4 Yaş Anne Çocuk Eğitim Programı bütüncül bir yaklaşımla geliştirilerek çok sektörlü uygulanmak üzere 0–6 Yaş Aile Ve Çocuk Eğitim Programına ( Benim Ailem )  dönüştürülmüştür.
Program Çocuğun Psiko-motor, sosyal ve bilişsel gelişim hakkını güvence altına alarak gelişimsel gecikmelerini önlemek anne babaların erken çocukluk konusunda bilgilerini arttırmak bölgeler ve cinsiyetler arasındaki eşitsizliği azaltmak, öğrenme başarısını desteklemek ve etkili ana babalık programının ulusal düzeyde yaygınlaştırmak, bütüncül yaklaşımı merkeze alarak 3 milyon aileye ulaşmayı hedeflemektedir. 
İstanbul, Ankara, İzmir, Samsun, Mersin ve Diyarbakır illeri pilot il olarak seçilmiş olup 2003 yılında program uygulamaya başlatılmıştır
Söz konusu program halen pilot illerin yanı sıra Aydın, Bursa, Giresun, Edirne, Tunceli, Antalya, Kocaeli illerinde de Toplum merkezleri ve Aile Danışma Merkezlerinde uygulanmaktadır.
0-6 Yaş Benim Ailem Programı, öncelikle Aile çocuk arasındaki ilişkilerin sağlıklı olmasını ve böylece çocukların gelişimlerinin en ileri seviyede gerçekleştirmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.
0-6 Yaş arasında çocuğu olan annelerle haftada bir yarım gün (1,5 - 3 saat) interaktif yöntemle uygulanan program 16 konudan oluşmaktadır. Programın 16 oturumu annelerle, 2 oturumda baba toplantısı olarak uygulanmaktadır.
Bu 16 konu;

-Merhaba
-Aile tutumları
-Çocuğa kulak vermek
-Kendini ifade etmek
-Davranış kazandırmak
-Sağlıklı çocuk büyütmek
-Sağlıklı beslemek
-Bedenen ve zihnen geliştirmek
-Birlikte zaman geçirmek
-Sosyal ve duygusal yönden geliştirmek
-Beceri geliştirmek
-Bedeni tanımak ve korumak
-Neler oluyor hayatta
-Güvenli annelik
-Kadın olmak
-Çocuğum ben ve diğerleri konularını içermektedir.

MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Genel Müdürlüğü koordinatörlüğünde 0-6 Yaş Benim Ailem Programının devamı niteliğinde hazırlanan 7-19 yaş Aile Eğitiminin ilk pilot uygulaması Ocak 2006’ da Ankara’da gerçekleştirilmiştir. SHÇEK, Adalet Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığının uygulama kapsamında olan bu programın ilk pilot uygulaması tamamlanmıştır. Değerlendirmelerden sonucunda programın yaygın uygulamasına geçilecektir
7-19 Yaş Aile Eğitim Programı bu yaş grubu çocukla iletişimde bulunan yetişkinler için hazırlanan bir programdır. 3 saatlik 8 oturumdan oluşmaktadır.

Konu başlıkları şunlardır.

Grup çalışması şeklinde 8 hafta uygulanan program, bölge ve kurum ihtiyaçlarına göre daha büyük gruplarla tek modül olarak uygulanabilme özelliğine de sahiptir.

 TOPLUM MERKEZLERİNDE YETİŞKİNLERE YÖNELİK BİLGİ BİLİNÇ ARTIRICI PROGRAMLAR VE REHBERLİK VE DANIŞMANLIK HİZMETLERİ

TOPLUM MERKEZLERİNDE KADINA YÖNELİK HİZMETLER:

            SHÇEK’e bağlı toplum merkezlerinin temel politikası ve önceliği; İç göçten etkilenmiş, kentin yanı başında olup, kaynaklara ulaşamayan ve eşit fırsatlardan yoksun kalan çocuk, genç, kadın, erkek, yaşlı, özürlü gruplarına, toplumsal cinsiyet eşitliği kapsamında koruyucu önleyici, eğitici, geliştirici hizmetlerin sunulması, erkek ve kadın bakış açılarının yaşamın her alanında eşit yer alması, kadının birey olarak güçlendirilmesi ve üretime katkısının sağlanmasıdır.
Kadınların bilgi, beceri, eğitim, inisiyatif gücü gibi niteliklerinin arttırılması, ortaya çıkma olasılığı olan pek çok sorunun önlenmesi anlamına gelmektedir. Bu gerçekten hareketle kadınların güçlendirilmesi Toplum Merkezlerinin en temel hareket noktasını oluşturmaktadır.
Olanaklar açısından dezavantajlı bölgelerde geleneksel yapı içerisinde bulunan kadınlar, anne ve eş kimliği ile var olmakta, toplumsal yaşama katılma ve birey olma fırsatından yoksun yaşamaktadır. Bu geleneksel yapı nedeniyle kadın ve genç kızların toplumsal yaşama katılımını kolaylaştıracak ve kabul görecek yöntemler üretilmesi zorunludur.
Toplum merkezlerimizde de, en kabul gören yöntemler bölgeye göre üretilmekte ve hizmetlere davet bu yöntemlerle gerçekleştirilmektedir.
Toplum merkezlerimizde, toplumsal cinsiyet rolleri nedeniyle kadına yakıştırılan etkinlikler olarak aile içinde kabul edilen dikiş, nakış vb kursları bir araç olarak kullanılmakta,  hatta bazı toplum merkezlerinde ve özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde bazı illerde otomatik çamaşır makinelerini kullanmaları sağlanarak, kadın ve genç kızlar toplum merkezine çekilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmalara eş zamanlı olarak kadının birey ve kadın kimliğini öne çıkaran eğitim programları, faaliyetler ve grup çalışmaları yürütülmektedir. Çamaşır makinesi kullanabileceği için eşinden veya aile büyüğünden izin alabilen kadınların o esnada eğitim programlarına katılımı sağlanmaktadır.
Kadının toplumsal cinsiyeti nedeniyle ön plana çıkan ve kadının da öncelikle benimsediği anne ve eş rollerinde yaşadığı sorunların çözümü, anne ve eş olarak sağlıklı ilişkiler kurabilmesi amacıyla;  Anne – Çocuk Eğitim Programı (AÇEP), eşler arası çatışma çözme eğitimi, grup çalışmaları ve kişisel çalışma yapılmaktadır.
Anne ve eş rollerine uygun olarak aile içi ilişkilerini düzenlemek üzere beceri kazanan ve kapasiteleri arttırılan kadınlar, birey ve kadın kimliğini güçlendirmeye yönelik olarak bu çalışmaların arkasından Kadının İnsan Hakları Eğitim Programı (KİHEP), çeşitli seminerler, konferanslar, paneller, söyleşiler ve eğitim toplantılarından yararlandırılmaktadırlar.
Ayrıca, yine geleneksel yapıda yoğun olarak görülen evde gelir elde edenin kimlik olarak kabul görmesi nedeniyle, kadının el emeği ile gelir elde etmesi ve/veya meslek edindirilmesine yönelik destekleyici çalışmalar da sürdürülmektedir. 
Tüm bu çalışmalar sonucunda kadının; kendini ifade etmesi,  sorunlarının farkına varması ve paylaşması, sorunlarına yönelik çözüm üretme kapasitesinin arttırılması ve böylece kadının aile ve toplum içerisinde kabul ve saygı görerek statüsünün yükselmesi sağlanmaktadır.

KADINA YÖNELİK OLARAK UYGULANAN PROGRAMLAR

KADININ İNSAN HAKLARI EĞİTİM PROGRAMI (KİHEP)
 
Kadının insan hakları eğitimi programı bir sivil toplum örgütü ve kamu işbirliği ile yürütülen uzun soluklu bir program olma özelliğini taşımaktadır. Aynı zamanda bu özelliği ile “2004 Uluslararası İnsan Haklarında Yeni Taktikler Programı” çerçevesinde dünyadaki insan haklarını yaymada en iyi taktiklerden biri seçilmiştir.
Birleşmiş Milletler CEDAW komitesine sunulan 2005 resmi TC raporunda Hükümet tarafından kadının insan hakları programı örnek gösterilmiştir.
Kadının İnsan Hakları Eğitim Programı (KİHEP), Genel Müdürlüğümüz ve Kadının İnsan Hakları Projesi- New Ways İrtibat Bürosu arasında 30.12.1998 tarihinde imzalanan işbirliği protokolü çerçevesinde önce Toplum Merkezlerinde, daha sonra Aile Danışma Merkezlerinde uygulanmaya başlanmıştır.
KİHEP ile kadınların hakları ve sorunları konusunda bilgilendirilmeleri ve bilinçlenmeleri sağlanarak kadın ayrımcılığına yol açan mekanizmaları daha iyi anlamalarına yardımcı olunması böylece, kendilerine olan bakış açılarının değişmesi ve öz güvenlerinin artması yoluyla aile içi şiddetin önlenmesi ve güçlenmeleri amaçlanmıştır.
1998 yılından bu yana uygulanan program toplum merkezleri ve Aile Danışma Merkezlerinde görev yapan ve eğitici eğitimine katılmış bayan meslek elemanlarınca haftada bir yarım gün olmak üzere 14 hafta (3 ay) süresince kadınlar ve genç kızlarla uygulanmaktadır. Bugüne dek 99 meslek elemanı eğitici eğitimini almış, aktif olarak yaklaşık 50 kişi programı uygulamaktadır.
SHÇEK Genel Müdürlüğü bünyesinde yerel toplum kalkınması amacıyla hizmet vermekte olan Toplum Merkezlerinde ve Aile Danışmanlığı hizmetleri vermek üzere kurulmuş olan Aile Danışma Merkezlerinde 1998 yılından itibaren uygulanan Kadının İnsan Hakları Eğitim Programı (“2004 Uluslararası İnsan Haklarında Yeni Taktikler Programı” çerçevesinde dünyadaki insan haklarını yaymada en iyi taktiklerden biri seçilmiştir.)  ile kadınların ve genç kızların, hakları ve sorunları konusunda bilgilendirilmeleri ve bilinçlenmeleri sağlanarak kadın ayrımcılığına yol açan mekanizmaları daha iyi anlamalarına yardımcı olunması böylece, kendilerine olan bakış açılarının değişmesi ve öz güvenlerinin artması yoluyla aile içi şiddetin önlenmesi ve güçlenmeleri amaçlanmıştır.
Kadının insan hakları eğitim programında (KİHEP); çok detaylı olarak kadınların insan hakları, anayasal hakları, medeni hakları, ekonomik hakları, doğurganlık hakları, kadın ve cinsellik, toplumsal cinsiyet rollerine duyarlı çocuk eğitimi ve çocuk hakları, şiddete karşı geliştirilecek stratejiler konularını kapsayan çok yönlü bir eğitim uygulamaktayız.
Bu eğitimlerden yararlanan genç kızlar bilinçli yetişmekte, erken evlilik veya buna benzer hak ihlallerine karşı direnç oluşturmaktadır. Kadınlar ise aile ve toplum içerisinde statü edinmekte ve hak ihlalleri durumunda hem kendilerini hem de kız çocuklarını koruyabilecek düzeye erişmektedirler. Bu eğitimi almış anne olan kadınlar; kız çocuklarını bilinçli olarak erken evliliklere karşı durmayı, kız çocuklarının haklarını korumasına ve hatta erkek çocuklarının da kadına duyarlı bakış açısı geliştirmesine doğrudan katkı vermektedir.

Programa katılan kadınlarla yapılan değerlendirmeler sonucunda;

KİHEP;  BİZİM KENDİMİZE GÜVEN DUYMAMIZI,
BU GÜVENİ FARKEDEN EŞLERİMİZİN DE BİZE SAYGI DUYMASINI SAĞLAYAN BİR PROGRAM

 TOPLUM MERKEZLERİNDE ÇOCUK VE GENÇLERE YÖNELİK HİZMETLER

      Toplum Merkezlerinin hizmet sunduğu gecekondu bölgelerinde, çocukların, yaşıtlarıyla eşit koşullara ve olanaklara ulaşımının sağlanması, çocuk suçluluğunun önlenmesi, zararlı alışkanlıklardan, ihmal ve istismardan korunmaları, olumsuz alışkanlıklara ve ideolojilere kapılmasının engellenmesi amacıyla okul öncesi yaştan itibaren çocuk ve genç gruplarına ulaşılması çalışmaları yürütülmektedir.

 Çocuklara yönelik olarak;
       3-6 yaş grubu çocuklar için çocuk oyun ve etkinlik odaları oluşturulmaktadır. 3–6 yaş arası çocuklar, bu odalarda, okul öncesi eğitimden yararlandırılmaktadır. Her yıl yaklaşık 2500 çocuk Toplum Merkezlerinde sunulan erken çocukluk ve okul öncesi eğitim programına dâhil edilmektedir.
İlköğretim ve orta öğretim çağı içerisindeki çocuklara yönelik olarak sosyal-kültürel ve sportif etkinlikler sürekli olarak imkânlar ölçüsünde düzenlenmektedir. Toplum merkezlerinin tamamı her yıl yaklaşık 5000 çocuğu sosyal, kültürel ve sportif etkinliklerden yararlandırmaktadır.
Bunun yanı sıra Toplum Merkezlerinde; çocukları ve gençleri manevi değerlere inanmayı, karakterli, iyi vasıflı ve toplum içinde yapıcı ruha sahip olmayı, kanun, nizam, talimat ve emirlere uymayı, saygılı ve disiplinli olmayı, başkalarını düşünmeyi, halka hizmet etmeyi, bütün insanlara karşı dürüst ve iyi duygulu olmayı, kötü alışkanlıklardan uzak durmayı, kendine güvenen, sorumlu, görev almaya hazır ve istekli olmayı, kendisi için gerekli el becerilerine, beden, ruh, zihin ve sosyal davranış bütünlüğüne sahip olmayı, tabiat ve kültür eserlerini sevmeyi ve korumayı, ülke kalkınmasına katkıda bulunmayı, vatanına, milletine faydalı olmayı, hedefleyen bir anlayışla yetiştirmeyi hedefleyen izcilik çalışmaları başlatılmıştır.
Çocukların okul başarılarının düşüklüğünün, eğitim sisteminden çıkmasına ve olumsuz alışkanlıklara yönelmesine büyük ölçüde etken olduğundan hareketle; okul başarılarının yükseltilmesi ve öğrenimlerine devam edebilmelerinin sağlanması amacıyla Toplum Merkezlerinde gönüllüler aracılığı ile çeşitli ders destek programları ve etüt çalışmaları yapılmaktadır.
Toplum Merkezlerinde görevli meslek elemanları,  bulundukları bölgede; öğrenimlerine devam etmediği tespit edilen çocukların aileleri ile gerekli görüşmeleri yapmakta ve gerekli olduğu halde ailelere ayni nakdi yardım hizmeti sunmakta veya sivil toplum örgütleri ile işbirliği yaparak, aileye destek verilmesini ve çocukların öğrenimlerinde devam etmelerinin sağlanmasına aracılık etmektedir.