T.C.
BAŞBAKANLIK
SOSYAL HİZMETLER VE ÇOCUK
ESİRGEME KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
17.03.2004
Hukuk Müşavirliği
SAYI :B.02.1.SÇE.0.6.1.00.00.HM/2004-1505
KONU :Çocuğun Katılım Hakkı
GENELGE
2004/03
İLGİ : 10. Eylül 2003
tarih ve 2003/08 sayılı genelge
Bilindiği üzere 2828 sayılı Kurum yasamızın 3. maddesinde yer alan "Korunmaya Muhtaç Çocuk" tanımına uyduğu yapılan
inceleme" sonucu tespit edilen çocuklar- hakkında aynı
yasanın 22. maddesi uyarınca mahkemelerce korunnv3
kararları verilmektedir. 22. maddede "Korunmaya
muhtaç çocukların reşit oluncaya kadar bu kanun hükümlerine göre
kurumca sosyal hizmet kuruluşlarında bakılıp yetiştirilmeleri ve bir meslek sahibi
edilmeleri hususundaki gerekli tedbir kararı
yetkili ve görevli mahkemece alınır. Bu karar için gerekli belgeler kurumca düzenlenir ve ilgili mahkemeye
gönderilir." hükmü yer almaktadır.
Yasanın korunma kararının kaldırılmasına ilişkin 24.
maddesinde ise aynen "Korunma kararı genel olarak
reşit oluncaya kadar devam eder. Ancak bu karar
korunma kararına neden olan şartların ortadan kalkması halinde kurum yetkililerinin
önerisi üzerine Mahkemece çocuk reşit
olmadan önce kaldırılabileceği gibi reşit olduktan sonra da rızası aranmak
şartıyla . devamı hususunda karar verilebilir..." denmektedir. Madde metninde sadece korunma kararının uzatılması
için çocuğun rızası arandığından
uygulamada çocuğun rızası alınmadan korunma kararları kaldırılmakta ve korunma kararının kaldırıldığından haberi olmayan
çocuk hak kaybına uğradığından bahisle kuruma karşı dava açabilmektedir.
Oysa ki 1995 tarihinden beri bir iç hukuk mevzuatı haline
gelen •Çocuk Hakları Sözleşmesinde çocuğun 4'temel
hakkı tanımlanmış ve güvence altına alınmıştır. Bunlar; 1-Yaşam 2-Eğitim
3-Katılım 4-Gelişim hakkıdır. Bu haklardan
katılım hakkı çocuğun görüşlerini serbestçe ifade etme, kendisini ilgilendiren herhangi bir konu ya
da işlem sırasında görüşlerinin dikkate alınmasını isteme haklarını
ifade eder.
Sözleşmenin buna ilişkin 12.maddesi
şöyledir;
------------ 1- Taraf Devletler, görüşlerini-oluşturma yeteneğine sahip çocuğun
kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme hakkını
bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun
olarak, gereken özen gösterilmek suretiyle-tanırlar.
2- Bu amaçla, çocuğu etkileyen herhangi bir adli veya idari kovuşturmada çocuğun ya doğrudan doğruya veya bir temsilci ya da uygun bir makam
yoluyla dinlenilmesi fırsatı, ulusal yasanın usule ilişkin kurallarına uygun
olarak çocuğa, özellikle sağlanacaktır."
Ayrıca sözleşmenin 4.maddesinde "Taraf Devletlerin
bu sözleşmede tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken
her tür" yasa! idari ve diğer önlemleri alacağı ifade edilerek devletin
sözleşmede yer alan hakların uygulanması
için bütün imkanları kullanması gerektiği" belirtilmiştir. Kurumumuz bu sözleşmenin uygulanmasında Koordinatör kurum
olarak görevlendirilmiştir.
Bunun yanı sıra en temel yasa olan Medeni Yasanın 16. maddesi nin 1. fıkrasında mümeyyiz küçüklerin karşılıksız kazanmada
ve şahsa sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada kanuni
mümessillerinin rızasına muhtaç bulunmadıkları öngörülmüştür.
Bunun "doğal sonucu mümeyyiz küçükler şahsa sıkı sıkıya bağlı hakları ile
ilgili davalarda dava ehliyetine sahip olmalıdır.
Görüldüğü, üzere hukukumuzda karşılıksız kazanmada ve
şahsa sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davalarda
mümeyyiz küçüklerin dava ehliyeti olmasına-rağmen
korunma kararları alınırken ve kaldırılırken fikirlerinin alınmaması çelişik bir durum
oluşturmaktadır. En azından veli ya da
vasilerinin yanında mümeyyiz küçüklerin de fikrinin alınması yasanın
amacına ve hakkaniyete daha uygun olacaktır.
Açıklanan
nedenlerle ilk defa • korunma
kararı alınması ya da -alınmış olan korunma kararının kaldırılması aşamasında düzenlenecek sosyal inceleme
raporlarında dikkate alınan diğer hususlar yanında çocukların (mümeyyiz küçük) fikrinin her. çocuk için olgunluk ve yaş kavramları göz önüne alınarak meslek elemanları tarafından alınması, çocuk küçükse mümkün olduğu hallerde ana babasının fikrinin alınması, bu şekilde oluşacak sosyal hizmet uzmanının görüşü doğrultusunda raporun
düzenlenmesi korunma kararı alınması ya da kaldırılması amacıyla mahkemeye Kurumumuzca verilecek dilekçelerde bu hususların belirtilmesi ve davaların görülmesi
sırasında da çocukların ve/veya ana-babanın dinlenmesinin sağlanması
gerekmektedir.
Konusundaki ilgi genelgemizin titizlikle uygulanması
hususlarında bilgilerinizi ve gereğini önemle rica
ederim.
Dr.Cafer TATLIBAL
Genel Müdür V
DAĞITIM :
C PLANI
se