SHÇEK Teftiş
Kurulu
T.C
BAŞBAKANLIK
SOSYAL HİZMETLER VE ÇOCUK
ESİRGEME KURUMU
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
KONU : Evlat Edinme
İşlemlerinde Dikkat Edilecek Konular
30.01.2004
.............VALİLİĞİNE
(İl Sosyal Hizmetler
Müdürlüğü)
Yeni
Medeni Yasanın 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe girmesiyle Evlat Edinme
Hizmetinde de köklü değişiklikler olmuştur. Bu nedenle Genel Müdürlüğümüzce
verilen evlat edinme hizmetine ilişkin yeni düzenlemeler yapılması gerekliliği
doğmuştur. Bu konuda hazırlanan 145 sayılı Yönerge imzalanarak 01.08.2002
tarihinden itibaren uygulamaya konulmuştur.
Medeni
Kanunun 320. Maddesi gereği “Küçüklerin evlat edindirilmesine ilişkin aracılık
faaliyetlerinin ancak Bakanlar Kurulunca yetki verilen kurumlarca yapılacağı
hüküm altına alınarak Genel Müdürlüğümüzce fiilen yürütülen evlat edindirme
hizmetine hukuki statü kazandırılmıştır.
Bu
hususta “Taslak Tüzük” çalışmaları yapılmış olup, işlemlere ilişkin süreç
Tüzüğün yayınlanma tarihinden itibaren kesinlik kazanacaktır. Bu bağlamda yeni
Yönerge ve Formların uygulama esaslarına ilişkin dikkat edilmesi gereken
konulara 25.06.2003 tarih ve 1757 sayılı yazımızla kısaca değinilmiş olup
genişletilmiş çerçeve aşağıda belirtilmiştir.
1-
Kurumumuza verilen aracılık statüsü Tüzüğün yürürlüğe girmesiyle kesinlik
kazanacak olmakla birlikte Medeni Kanun’un 316. Maddesi gereği yapılacak
araştırma için mahkemelerden gelen kişiler arası evlat edinme davaları dahil
olmak üzere ve Yönerge’nin 6. Maddesi gereği Kurumumuz Sosyal Hizmet Uzmanları
sorumludur.
2- Yönergenin 7. Maddesinde başvuranların
başvuru yerine ilişkin olarak “doğrudan Genel Müdürlüğe” ifadesi kullanılmakla
birlikte burada belirtilen husus işlemlerin Genel Müdürlükçe yürütülmesi olup,
Türkiye’de ikamet eden yabancı uyruklular ile eşlerden birinin yabancı uyruklu
olma özelliği taşıyan ailelerin de bu
grupta yer alan müracaatçılar gibi İl Müdürlüğüne başvurmaları halinde ilgili
form doldurulup, gerekli bilgi notu kendilerine verilerek başvuruları alınır,
Genel Müdürlüğe iletilir ve işlemlerin Genel Müdürlükçe yürütüleceği konusunda
bilgilendirilir. Bu grupta yer alan ailelerin işlemleri yazışmalar yolu ile
yürütüldüğünden şahsen Genel Müdürlüğe başvurmaları gerekmemektedir.
Evlat edinme görüşmesi
yapan sosyal hizmet uzmanları evlat edinmek üzere başvuran ailelere yönelik
düzenlenen bilgi notunu görüşme bitiminde aileye tebliğ etmelidir.
3- Aday Aile Başvuru Numarası
hazırlanırken il trafik kodu ve başvuru yılının belirtilmesi ardından her yıl
bir numaradan başlayarak belirlenmelidir. Başvuru numarası ailenin evlat edinme sıra numarası değildir. Bu numara
İl Müdürlüğüne evlat edinmek için başvuran aile sayısını belirtmektedir.
4-Yönergenin müracaatçıların inceleme
sıralamasına ilişkin 10. Maddesinde hizmete işlerlik kazandırmak amacıyla
ailelerin adreslerinin aynı güzergahta yer alması durumunda
başvuru tarihilerinin birbirine yakınlığı da göz
önüne alınarak ve her aile için yeterli görüşme süresi ayrılarak inceleme
yapılabilir.
5-
Evlat edinmek üzere sırada bulunan ailelerden il dışından çocuk
alabileceklerini kabul edenlere durumu bildirmek ve bunun koşullarını
belirlemek üzere geliştirilen Form 3 tebliğ edilmeli ve her an ulaşılabilecek
telefon numaraları dosyaya kaydedilmelidir. Söz konusu bilgi ailenin dosyasında
bulunur ve ilgili İl Müdürlüğünce değerlendirilir.
6-Yönergenin evlat edinmek üzere müracaat
edenlerin incelenmesi ile ilgili 11.
Maddesinde başvuru sayısının çok az
olduğu illerde bu sürenin tamamlanması beklenmemelidir. Yığılmanın çok olduğu
illerde ise incelemeye gidilebilecek
süreye ilişkin aileye gerekli bilgi verilmelidir.
7-
“Sosyal inceleme raporu en az 5 görüşme sonucu hazırlanır.” denilmektedir. Bu görüşme kapsamında ilk
görüşme, ev ziyaretleri, sosyal çevre araştırması ve görüşmeleri, İl
Müdürlüğünde gerçekleştirilecek görüşmeler bulunmaktadır. Örneğin; ailenin el yazısıyla yazdığı öz
geçmişleri, albümlerinden seçtikleri fotoğraflar üzerine konuşulurken, ilk
görüşmede edinilen izlenimler ve sonraki süreçte oluşan farklılıklar irdelenir.
Özgeçmişler hazırlanırken
başvuru formunda bulunan teknik bilgilerin dışında kişinin çocukluğundan o güne
kadar kendinde iz bırakan anılarını,duygularını,düşüncelerini ve evlat edinmeye
getiren süreci anlatmaları geleceğe ilişkin beklentilerinden de bahsetmeleri
ailelere özellikle hatırlatılmalıdır.
Fotoğraflar aileye iade
edilmeyeceğinden anlaşılır olması koşulu ile renkli fotokopileri kabul
edilebilir ve fotoğraflar hikayeleriyle birlikte aileden istenmelidir.
Sosyal inceleme
yapılırken Form EE-4’de açıklanan ‘Evlat Edinme Sosyal İnceleme Raporu
Anahattı’nda yer alan açıklamalara dikkat edilmelidir. Söz konusu anahat ile
asgaride incelenmesi gereken konular belirlenmiş olup bunlar vakanın ya da
bölgelerin özelliklerine göre çeşitlendirilmeye açıktır. İncelemenin ayrıntılı
olmasındaki amaç ailenin evlat edinme amacının ve çocuk yetiştirme
koşullarının, anlayışlarının, hayata bakışlarının ortaya çıkarılması,
duygusallığın yanısıra gerçek yaşam koşullarının aileye yansıtılması, çocuklu
yaşamda olabilecek durumları ailenin kendi kendine fark edebilmesinin
sağlanması ve sosyal hizmet uzmanının kanaatine esaslı bir dayanak
oluşturulmasıdır.Ailenin ifadeleri yanısıra sosyal hizmet uzmanı edindiği kanaati
mutlaka açıkca belirtmelidir.
Ayrıca daha önce
kurumumuza evlat edinmek üzere başvuran bir aile olduğu tespit edilirse eski
müracaata ilişkin dosya tekrar değerlendirilir. Eski müracaatın iptal edilmesi
konusu irdelenir , yeni müracaatta elde edilen bilgiler kıyaslanır. Bu
müracaatın olumlu bulunması halinde yeni başvuru tarihi esas alınır. Evlat
edinme başvurusunun aileden kaynaklanan nedenlerle iptal edilmesine ilişkin
madde 14/c kapsamı şu şekilde yorumlanmalıdır;
Ailenin dosyası yaşanan ekonomik-sosyal bir
kriz nedeniyle ya da bayanın hamile olması, hamilelik için tedavi görmesi veya
iş, eğitim nedeniyle yurt dışına çıkma gerekliliği vb. ile iptal edilmiş ise
aile durumuna ilişkin yeni şartlarını da belgeleyerek tekrar başvurma hakkına
sahip olup yeni başvuru tarihi esas alınır.
Yönergenin 14/a,b ve d
maddeleri kapsamında iptal edilen dosyaların bir daha işleme konulması mümkün
değildir. Örneğin; sosyal hizmet uzmanının başvuran yada sıradayken izlediği
ailede patolojik(öfkenin kontrol edilememesi, eşlerden birinin diğerinin
yaşamını ve becerilerini yok edecek düzeyde baskı uygulaması, vb.) bir durum
saptaması, evlat edineceği çocuğun geçmişine ve onunla yaşayacağı geleceğine
ilişkin olumsuz önyargıları olduğunun anlaşılması, özellikle çocuğa ve çevresine
yönelik insan haklarına aykırı nitelikte işlenen suçları olduğunun
belirlenmesi,vb.
8- “Raporun olumlu olması halinde 13.
Maddede belirtilen belgeler en az bir ay içerisinde hazırlatılır.”
denilmektedir. Aileler tarafından getirilen belgelerin her iki eş için de
hazırlanmış olmasına ve belge tarihlerinin başvuru tarihinden önce olmamasına
dikkat edilir. Ancak, başvuru
tarihinden itibaren üç ay öncesine kadar alınmış belgeler kabul edilebilir.
Ayrıca, ailelerden nüfus cüzdanı sureti yada “Evlenme Cüzdanı” fotokopisi
istenmesine gerek yoktur. ve Yerleştirilecek çocukların korunması açısından
başvuran ailelerden bulaşıcı hastalıklara ilişkin testlerin istenmesi ve sonuca
ilişkin bir doktor kanaatinin bulunması gerekmektedir. Sıradaki ailelerden de gerek
duyulması halinde çocuk yerleştirilmesi öncesinde bu testler istenebilir.
9- İlk görüşme yapılırken evlat edinecek
ailelerin seçiminde belirtilen hususların Evlat Edinme Yönergesine uygun
olmadığı saptanırsa aileden duruma ilişkin belgeler sosyal inceleme öncesinde
istenir. İlk Görüşme Formu ve belgeler üzerinde yapılacak değerlendirme
sonunda, olumsuz kanaat aileye önce görüşme yapılarak gerekçeleriyle açıklanır
ve sonrasında yazılı olarak tebliğ edilir. Ancak ilk görüşme sırasında ailenin
koşullarının asgari düzeyde olduğu saptanırsa, sosyal inceleme ve hazırlatılan
belgelerin değerlendirilmesi sonucunda olumsuz kanaat yapılacak gerekçeli bir
görüşme ile aileye açıklanır ve sonrasında yazılı olarak tebliğ edilir.
10-Madde
13(a) kapsamında yapılacak değerlendirmede eşlerin çocuklu yaşama dair gerçekçi
düşünceleri ve beklentileri olup-olmadığına dikkat edilerek gerekli rehberlik
yapılmalıdır. Örneğin; düşündüğü çocuk profilinin gerçekleşmemesi durumunda
tutum ve davranışlarını nasıl düzenleyeceği, çocuğu suçlama eğiliminin varlığı,
bunun çocuğa koşulsuz sevgi vermesi anlamında olup-olmadığı, çocuğun yaş,
cinsiyet ve gelişim dönemine uygun fiziksel ve psikolojik performansı gösterme
durumu,vb.
11- Madde 13.(b) de belirtilen konularda
yapılacak incelemede mümkün olduğunca ayrıntılı bilgi toplanılmasına dikkat
edilmelidir. Tereddüt edilen ve Komisyona sunularak olumlu karar verilen
durumlarda, bu kararın tutarlı gerekçelere dayandırılması zorunludur. Örneğin;
bu konu ile ilgili yapılan görüşmelerde ailenin kullandığı ifadeler, sorulan
sorular, yapılan çevre araştırmalarına ilişkin ayrıntılı bilgi ve görüşme
diyaloğu ile sosyal hizmet uzmanının
her bir görüşme için yorumunun sosyal inceleme raporunda birebir yansıtılması
gerekmektedir. Ailede belirgin bir şekilde görülen yaşam ve giyim tarzı varsa,
bunun yöreye yada belli düşüncelere ait olup olmadığının çocuğun eğitimi,
geleceği ve yaşantısını ne derece etkileyebileceğinin değerlendirilmesi
gerekir.
Hazırladığı dosyasının
Komisyonda görüşülmesini isteyen sosyal hizmet uzmanı vakayı kendisi sunar ve
sonuç hakkında oy kullanır.
12- Madde 13/( c) Yaşa ilişkin sınırlar son
derece kesin olarak belirlenmiş olup, sosyal hizmet uzmanı kanaatini ancak bu
kriter çerçevesinde kullanabilir. Örneğin; eşler arasında 10 yaş veya daha
fazla yaş farkının olması halinde küçük olan eşin yaşı baz alınamaz. Evlat
edinilecek çocuğun yaşı belirlenirken muhtemel bekleme süresi de dikkate
alınarak hesaplanmalı ve ailenin istediği yaş grubu kritere bağlı olarak geniş
tutulmalıdır. Yani aileye çocuk yerleştirildiği yıl çocuk ve aile arasındaki
yaş farkının 40’ ı aşmaması gerekmektedir. Ayrıca aileye de konu ile ilgili
bilgi verilmelidir. Ancak; kardeşi olması, büyük yaş grubunda
bulunması yada sağlık sorunları nedeniyle evlat edindirilemeyen çocuklar için
bu yaş sınırı esnetilebilir. Bu tür çocukların yerleştirilebilmesi için
öncelikle ilinde Evlat Edindirilemeyen çocuklar formunun hazırlanıp Genel
Müdürlüğe gönderilmesi gerekmektedir.
13- A- Madde 13/(d) Aileye ait “yeterli gelir
düzeyi” ifadesi belgelendirilen geliri ifade eder ve bu gelir, ikamet edilen
ilin yaşam standardı ile yerleştirilecek çocuğa sağlanacak sağlık ve eğitim
standardının ülke düzeyindeki durumu
dikkate alınarak değerlendirilir. Gelir düzeyi ortalamanın altında
olması halinde müracaat olumsuz değerlendirilir. Yine gelir düzeyinin çocuğun
gelecekteki yaşantısı ve eğitimini karşılayacak yeterlilikte olması, ailenin
beklentisi ve var olan koşullarının uygunluğunun bununla örtüşmesi sosyal
hizmet uzmanı tarafından mutlaka değerlendirilmelidir. Örneğin; aile
çevresinden belli zamanlarda bağ, bahçeden gelen ürün ya da ürün karşılığı
gelir veya henüz paylaşılmamış olan
taşınır-taşınmaz mal, oturulan evin kira vermemekle birlikte başkasına ait
olması süreklilik taşımadığından bir teminat olarak kabul edilemez.
Kırsal
kesimde hasat ürününe ait gelir, ofislerce ya da yetkili ita amiri tarafından
verilen belgeye dayandırılmalıdır.
B-
Sosyal güvenlik çocuğun gerek sağlık gerekse ebeveynlerin birinin ya da her ikisinin
kaybı halinde maddi ve sağlık güvencesi anlamı da taşıdığından eşlerin her
ikisinden de sosyal güvenliğe ilişkin belge istenmeli ve açıklanan hususlar
dikkate alınmalıdır. Sosyal güvenlik süresinin başlama tarihi, aktif olup
olmadığı, sürekliliği, pirim düzeyi ve kapsamı araştırılmalıdır. Bu bağlamda
ailenin işinin sürekliliği olup-olmadığı, devamlı iş değiştirme söz konusu ise
nedenleri araştırılmalıdır. Başvuru tarihine yakın ya da sonrasında sosyal
güvenlik kurumuna kayıt olunması halinde evlat edinilen çocuğun bu hakkı
güvence altına alınıncaya kadar takibinin yapılması ve ailenin de başvuru
aşamasında bilgilendirilmesi gerekmektedir. Sosyal hizmet uzmanı bu bağlamda
yaptığı değerlendirme ardından eşlerden birinin sosyal güvenliğini yeterli bulabilir.
Evlat
edinmek üzere başvuran ailede eşlerden birinin çalışması ve bu eşin kaybı
durumunda, diğer eşin çocukla birlikte yaşamını nasıl sürdüreceği konusunda
sosyal güvenlik konusu da dahil olmak üzere ayrıntılı değerlendirilme yapılması
gerekir.
SSK ve Bağ-Kur kapsamında
olan kişilerin sigortalarının kendileri hayattayken ve öldükten sonra evlat
edinilecek çocuğun sağlık hizmetinden yararlanmasını sağlayıp sağlamadığı
ilgili kurum tarafından yazılı olarak belgelenmelidir.
C- Evlat edinmek üzere başvuran ailenin
yaşadığı ev ve çevre değerlendirilirken aşağıda belirtilen konulara dikkat
edilmelidir.
I-
Evde çocuk için ayrılacak ve hazırlanacak oyun alanının da bulunduğu bir oda
düzenlenebiliyor mu? Bu tam olarak mümkün değilse yapılabilecek olanlar çocuğun
sağlıklı gelişimi için yeterli düzeyde mi?
II- Evin içinde çocuğun zarar görmemesi
için yapılması gereken değişiklikler var mı? Örneğin; korkuluksuz merdiven,
çocuğun erişebileceği yerlerde yaralayıcı ya da ölüme neden olabilecek
araçların bulunması, vb.
III- Evin içinde beslenen hayvan olması durumunda, çocuğun korunmasına
ilişkin alınacak önlemler neler olacaktır?
IV- Evin çerçevesinde çocuğun
yararlanabileceği oyun, eğitim ve sağlık alanlarının varlığı ve eve uzaklığı
nasıldır?
V- Evin bulunduğu ortam hangi
sosyo-kültürel özellikleri yansıtmaktadır ve bu çevre çocuğun eğitimini,
gelecekteki yaşantısını nasıl etkileyecektir?
14- Evlat edinen kişilerin
en az ilkokul mezunu olması koşulu Yönergenin 13. maddesinin (e) bendinde yer
almaktadır. ‘Yetişkinler II. Kademe Eğitimi Başarı Belgesi’ ile ilkokul mezunu
olduklarını belirten kişilerin durumu 07.01.2004 tarih ve 57 sayılı yazımızda
belirtildiği gibi değerlendirilmelidir. Söz konusu belgenin ilkokul diploması
niteliği taşımadığı unutulmamalıdır. Anayasa’da yer alan her Türk vatandaşının
en az ilkokul öğrenimi görmesi zorunluluğu ve Medeni Yasa’nın 316.
maddesinde bahsedilen ‘... evlat
edinenin eğitme yeteneğinin de diğer konularla birlikte araştırılması’ hususu
bağlamında evlat edinme hizmetinde de bu koşul aranmaktadır.
15- Kurumumuz korunmaya muhtaç çocukların
mümkün olan en iyi koşullarda yetiştirilmesi sorumluluğunu taşımaktadır. Bu
nedenle Yönerge’nin 13/f maddesi değerlendirilirken açıklanan konulara dikkat
edilmelidir. Kişilerin sağlık kurumlarından aldığı raporlardaki “sağlam” yada
“evlat edinmesinde sakınca yoktur” ifadeleri durumun tıbbi boyutunu ifade
etmektedir. Tıbbi olarak bulaşıcı olmadığı belirlenen ya da fiziksel olarak
görülebilen rahatsızlıkların yerleştirilecek çocuğu psiko-sosyal açıdan nasıl
etkileyebileceği ayrıntılı olarak irdelenmelidir. Belirlenen hastalıkların
çocuğun bakım, eğitim ve yerleştirilmesini zorlaştırması ya da çocuğun
korumasız, kontrolsüz kalmasına yol açması gibi açılardan da değerlendirilmesi
gerekmektedir. Evlat edinenler ile evlat edinilen arasında tam bir anne-baba
çocuk ilişkisi kurulması beklendiğinden sağlık nedeniyle çocuğun bakımını
bizzat yapamama durumu kabul edilememektedir. Çeşitli nedenlerle yaşamları
belli açılardan kısıtlanan aileler iyi ebeveynler olabilirler ancak, bu durum
evlat edinilecek çocuğu da etkileyecektir. Evlat edinmenin çocuğun yüksek
yararına odaklanması gerektiğinden çocuğun sağlıklı ve uygun yeni ebeveyni
hakkettiği açıktır.Evlat edinilen çocuklar zaten omuzlarında ağır bir özel yük
yani öz ebeveynlerinden ayrılma, kurumda bakım,sıklıkla tekrarlanan ayrılıklar
ve yaşanan bütün travmaları taşımaktadırlar. Bu nedenle onların yüküne bir yük
daha eklenmemelidir.
Engelli kişilerin evlat
edinme istemiyle başvurması halinde 16.12.2003 tarih ve 3449 sayılı yazımız göz
önüne alınmalıdır.
16- 13. Maddenin (g) bendinde yer alan
sabıka konusuyla ilgili olarak, daha önceden işlenen suçlara ilişkin silinmiş
bir sabıkanın varlığı tespit edilirse, sosyal inceleme
raporundaki ilgili bölümde belirtilen hususlar
aynen değerlendirilir. Sabıka kaydına neden olan suça ilişkin mahkeme kararı
istenir. Söz konusu sabıka kaydı belli bir süre sonra silinmiş olsa dahi suçun
belirtildiği gibi değerlendirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca aileye çocuk yerleştirmeden
önce sabıka sorgulamasının yenilenmesi istenir ve buna göre değerlendirme
yapılır.
17- Evlat edinme isteğinden Kurumumuza dilekçe vererek Sosyal Hizmet Uzmanı
ile ortak karar almaksızın vazgeçen ailelerin durumu Yönerge’nin 14/c maddesi
kapsamına girmektedir. Bu ailelerle yapılan görüşmede vazgeçme nedenleri
öğrenilerek gerekli görülürse nüfus kayıt örnekleri İl Müdürlüğü tarafından
ilgili nüfus müdürlüğünden nedeni açıklanarak talep edilmeli(aksi takdirde
Medeni Yasanın 314. maddesi gereği evlat edinme ile ilgili kayıtlar gizli
tutulacağından nesep değiştirme durumu anlaşılamayacaktır.) ve ailelere
vazgeçme dilekçeleri ardından bir daha başvuramayacakları açıklanmalıdır. Bu
konudaki bilgi Genel Müdürlüğe gönderilirken bahsedilen belgeler de gönderilmelidir.
18- Evlat edinmek üzere yanlarına çocuk
yerleştirilen başvuranların çocuğa bir süre baktıktan sonra ciddi sağlık nedeni
ile geri verebilmelerine ilişkin 14/d maddesi bu sağlık probleminin devlet ya
da üniversite hastanesinden alınacak bir rapor ile belgelenmesini
gerektirmektedir.
Sadece
şüphe nedeniyle geri verme isteminde bulunan ailenin dosyası bir daha
kendilerine çocuk verilmemek üzere iptal edilir. Ayrıca hastalığı doktor raporu
ile belirlenen ve bu nedenle çocuğu geri veren ailelerin sorunlarla baş etme
becerileri hakkında yeniden inceleme, rehberlik ve mesleki çalışma yapılmalı ve
bunun sonunda oluşan kanaatle dosyalarının iptal edilip-edilmemesine karar
verilmelidir.
Sağlık sorunları ile geri
verilmek istenen çocukları korumak amacıyla hazırlanan Form 5/b mutlaka
doldurulmalı ve çocuk teslim tutanağı ile aileye verilmelidir.
19- Evlat edineceklerden istenilen belgelere
ilişkin 15. Maddenin 2’inci bendinde belirtilen çocuğun bakımını etkileyecek
fiziksel engeli ve bulaşıcı hastalığının olmadığına dair laboratuvar ve rontgen
bulgularının yer aldığı raporun istendiği kendilerine yazı ile tebliğ
edilir. Raporda teşhis bölümünde
belirtilen hastalıkların evlat edinilecek çocuğun fiziksel sağlığına zarar
verip vermeyeceği doktorlar tarafından belirlenmektedir. Ancak, kişilerin
hastalıklarıyla yaşama becerileri, bunun onların kişiliğinde oluşturduğu
belirgin özellikleri, yaşama bakışı nasıl etkilediği, hastalığın faal olduğu
kriz dönemleri varsa bundan çocuğun nasıl korunacağı (sara nöbeti, diyaliz vb.)
hastalığın seyrinin olumlu olup-olmadığı, hastalıkta ilerleme söz konusu ise
bunun ne zamanda ve düzeyde gerçekleşebileceği vb. konular ile bunların
yerleştirilecek çocuğun psikolojik sağlığını, bakımını, eğitimini ve aile ile
olan geleceğini ne yönde etkileyeceğine dair açıklama da ayrıntılı olarak yer
almalıdır
Ailede
Hepatit bulunması halinde 10.03.2003 tarih ve 660 sayılı yazımızda açıklandığı
üzere ailenin ve yerleştirilecek çocuğun aşılanarak koruyucu düzeyde antikor
titresi sağlanıp- sağlanmadığı kontrol edilmelidir.
20- Yönergenin 15. Maddesinde istenen
belgelerin, başvuru ve sosyal inceleme sırasında başvuranın beyanları ile
uygunluğu değerlendirilmelidir.
21-
Yanına çocuk yerleştirmek üzere sıraya alınan ailelere, işlemin hemen
sonrasında Form EE 10/A veya 10/B (il dışı, yurt dışı) tebliğ edilir. Sırada
beklenen her yıl için de Form
EE 11 ile sırası hakkında bilgi tebliğ edilir.
Aileler yanına yerleştirilen çocukların yaş ve cinsiyetleri İl Müdürlüğünce
bilindiğinden geriye dönük olarak son beş yılın ortalaması alınıp muhtemel
sırada bekleme süresi belirlenebilecektir.Bu nedenle ailelere ve aile
yakınlarına telefonla bilgi verilemeyeceği kesin bir üslupla açıklanmalıdır.
22- 0-6 yaş Çocuk Yuvası bulunmayan İl
Müdürlüklerince evlat edinme başvurusu uygun bulunan aileler, yuvası olan İl
Müdürlükleri tarafından sıraya yerleştirilmektedir. Bu ailelerin sıralama
listesinde dilekçelerindeki “Başvuru Tarihi” esas alınmaktadır. Bu
nedenle ailelerin Genel Müdürlük tarafından sıraya alınmak üzere
gönderilmesi durumunda da ailelerin “Başvuru Tarihleri”ne göre sıralama
yapılmalıdır. Aday Aile Numarasının
bu aşamada bir etkisi bulunmamaktadır. Ailenin ikamet değişikliği yapması halinde dosya nakledilmek üzere
Genel Müdürlüğe gönderilmekle birlikte
ailenin isteği doğrultusunda var olan sırası korunur. İlk başvuruda İl
Müdürlüğünce belirtilen konuda ailelere bilgi verilmesi halinde ilerleyen
süreçte sıralamaya ilişkin sorun yaşanmayacaktır.
İller
arası evlat edinmede aileyi gönderen İl Müdürlüğünce çocuğu yerleştirecek İl
Müdürlüğüne hitaben yazılan üst yazı ve dosya örneği kapalı zarf içinde, gizli
kaşeli olarak aileye elden teslim edilir.
23- Madde 18 gereği evlat edinmesi uygun
görülen müracaatçılara kendi istedikleri özelliklerde önce bir çocuk
gösterilir. Bu çocuğu görme sırasında benimseyememe ya da olumlu iletişim
kurulamadığı belirlenirse aile yanına yerleştirilmez. Eğer yasal olarak durumu
evlat edindirilmeye uygun başka bir çocuk varsa, bu çocuk da aileye tek olarak
gösterilir ya da aile ikinci bir çocuğu görmek üzere sırada bekler. Her evlat
edinme ailesine birden fazla çocuk gösterilme zorunluluğu da bulunmamaktadır.
Ayrıca ailenin çocuğu istememesi ile ilgili konuda sosyal hizmet uzmanı
tarafından değerlendirilmelidir. Tüm çocukların bulunduğu ortamı, ailenin seçim
yapmak üzere ziyaret etmesi isteğine olumlu yanıt verilemez. Çocukların ruh
sağlığı açısından bu konuya özen gösterilmelidir.
Aileye
çocuk görmesi için çağrı yapıldığında; adres, telefon değişikliğini
bildirmemesi nedeniyle ulaşılamayan ve bu durumu bildirmekle sorumlu olan
ailenin dosyası iptal edilir. Ayrıca çocuk görmesi için çağrı yapılan ve
geçerli mazereti olmaksızın istenilen gün ve saatte işlemi yerine getirmeyen
ailelerin de evlat edinme konusunda isteksizliği göz önüne alınarak dosyaları
iptal edilir. Yine çocuk görmek için çağrı yapılan fakat telefonlarından o an
ulaşılamayan aile söz konusu olduğunda, çocuğu görmek üzere sıradaki diğer
aileye geçilir. Bu esnada ilgili Uzman tarafından tutanak tutularak, ilgili
Şube Müdürü, İl Müdür Yardımcısı veya İl Müdürüne tutanağın görüldüğüne dair
imza attırılır, bulunamayan aileye tutanağın bir örneği üst yazı ile
gönderilir.
24- Evlat edinmek üzere çocuk yerleştirilen
müracaatçılar Madde 25’de ve Form EE 8’de bahsedilen konular çerçevesinde yılda
4’den az olmamak üzere ailenin ikamet adresi ve İl Müdürlüğü’ne çağrı yapılarak
izlenir. Ziyaretler haberli ve habersiz olabilir. Çocuğun aşıları ve sağlık
kontrollerine ilişkin belgeye dayalı inceleme de yapılır.
25- Evlat edinmek üzere aile yanına yerleştirilen çocukların hukuksal
işlemleri tamamlanıncaya kadar geçecek bir yıllık süre içindeki sağlık harcamaları ailenin ikamet ettiği İldeki
Sosyal Hizmetler Müdürlüğünce karşılanır. Bu husus kuruluşu bulunmayan İlleri
de
kapsamaktadır. Bu nedenle İller arası evlat
edinmelerde çocuğun nakli istenmelidir. Yurtdışında ikamet eden ve evlat
edinmek üzere yanına çocuk yerleştirilen aileler ise çocuğun sağlık giderlerini
kendileri karşılayacaktır.
26- Bir yıllık bakım süreci
tamamlanarak evlat edinme mahkemesi yapılan çocukların evlat edinen ailenin
nüfusuna kaydettirilmesinde 20.01.2004 tarih ve 195 sayılı yazımızda bahsedilen
Genelge hakkında aileye bilgi verilerek, nüfus işlemlerinin gizli şekilde yapılması
hatırlatılmalıdır.
27- Koruyucu aile yanında bakılmakta iken
değişen Medeni Kanunun koşullarına bağlı olarak koruyucu ailesi tarafından
evlat edinilmek istenen çocukların dosyaları ancak Genel Müdürlüğün görüşü
alındıktan sonra işleme konulabilir.
28- Evlat edindirilmek üzere yasal işlemleri
sürdürülen çocuklardan ailesi tarafından terk edilmiş olanlar için, ailelerinin
gaipliklerine karar verilmesinin beklenmesine gerek bulunmamaktadır.
Bu
ailelerin, çocuklarını yaşamsal tehlikelere maruz bırakarak özen ve bakım
yükümlülüklerini yerine getirmemeleri nedeniyle Medeni Kanun’un 311. Maddesi
kapsamında değerlendirilebilecekleri çok açıktır. Ayrıca istenmeyen gebelikler
sonucu dünyaya gelen çocuklar için açılan babalık davası zaten babanın çocuğu kabul
etmemesi ile ilgili açılan bir davadır. Bu nedenle çocuğun evlat edindirilmek
üzere bir aile yanına yerleştirilmesi için bu davanın sonucunun beklenmesine
gerek bulunmamaktadır. Özellikle temel güven duygusunun geliştiği 0-2 yaş
döneminde yaşanan olumlu ya da olumsuz deneyimler, çocuğun yetişkin hayatında
sağlıklı ve üretken birey olarak var olup-olmadığını sonradan onarılamaz
şekilde belirlemektedir. Bu nedenle çocuğun soy bağının netleşmesine yönelik
yapılan ve çoğu zaman uzun süreler devam eden resmi işlemlerin (Emniyet
araştırması, nüfus cüzdanının çıkarılması, babalık davası vb.) sonuçlanması
beklenilmemelidir.
20.01.2004
tarih ve 196 sayılı yazımızda belirtildiği üzere terk çocukların nüfusa
kaydettirilmeleri için Nüfus Kanunu’nun 21. ve Ek Madde 1 hükümleri uyarınca
yazılı başvuruda bulunulmalıdır.
29- Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama şekli hakkındaki Kanunun 1.
Maddesine göre Türk Medeni Kanununun Yürürlüğe girdiği tarihten sonra
gerçekleşen olaylara Kanunda öngörülen ayrık durumları saklı kalmak kaydıyla
Türk Medeni Kanunun hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu
durumda Medeni Kanun değişmeden önce öz ana-babaların küçüğün evlat
edindirilmesi için verdikleri muvafakat geçerliliğini yitirmekte adresleri
bilinen ana-babaların rızasının mahkemede yazılı veya sözlü tutanağa
geçirilmesi yoluyla alınması gerekmektedir. Ancak, evlat edinmeye izin davaları
kamu düzenine ilişkin olduğundan noterden alınan muvafakatların geçerli olduğu
kabul edilerek Asliye Hukuk Mahkemesine
başvurulması halinde hakim tarafından muvafakatın kabul
edilmemesi durumunda ana babaların mahkemeye
çağırılması mümkün olup, davaların daha hızlı sonuçlanmasının sağlanması için
öncelikle muvafakatlar sunulabilir.
30- Mahkemelerle kurulan
ilişkilerde, duruşmalarda tüm taleplerin ve itirazların yazılı olarak hakime
sunulmasına ve duruşma sırasında kaydettirilmesine önem verilmeli; temyizi
gerektiren durumlarda ya da bundan emin olunamadığında itiraz hakkını
kaybetmemek için durum ilgili evraklarla birlikte, faks olarak, kararın
alınmasını takip eden iki gün içinde Daire Başkanlığımıza bildirilmelidir.
31-
İlinde Evlat Edindirilemeyen Çocuklara Ait Form doldurulurken, çocuğun sağlık
durumuna ilişkin bölümde belirtilen tıbbi terimler hakkında doktordan hastalığın
çocuğun gelişimini ne derece etkilediği
ya da etkileyeceği konusunda açıklamalı bilgi alınarak yazılmalıdır.
32-
Yönergenin yurt dışı
bağlantılı evlat edinme ile ilgili 23. Maddesi gereği Genel Müdürlüğe bilgi
verildikten sonra çocuğun yerleştirilebilmesi için olumlu yanıt beklenir. Bu
arada çocuğun yurt dışına çıkmasına izin verecek vasi atanmasına ilişkin
işlemler tamamlanır. 26.06.2003 tarih ve 1802 sayılı yazımız göz önünde
bulundurulmalıdır.
Evlat
edinme sırasında bulunan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlarının konumu
farklı olup çocuk yerleştirme aşamasında eski uygulama devam ettirilmelidir.
33-
01.08.2002 tarih ve 145 sayılı Yönerge ekinde gönderilen formların –24.12.2002
tarih ve 3075 sayılı yazımız ekinde değişiklik yapılmıştır- ve listelerin
eksiksiz olarak ve 27.01.2003 tarih ve 252 sayılı yazımız ile 22.05.2004 tarih
ve 1407 sayılı yazımızda belirtilen şekilde doldurularak zamanında Genel
Müdürlüğe gönderilmesine dikkat edilmelidir.
34-
Bakanlık Makamının 01.08.2002 tarih ve 145 sayılı Onayı ile yürürlüğe giren
Evlat Edindirmesi Yönergesi bağlamında 09.03.1994 tarih ve 03 sayılı eski
Yönerge işlemden kaldırılmıştır. Ancak, yeni Yönerge’nin yürürlüğe giriş
tarihinden önce yapılan müracaatlarda evlat edinecek ailenin seçimine ilişkin
kriterlerden “evlat edinilecek çocukla evlat edinecek kişi arasındaki yaş farkı
ile evlat edinenin eğitim düzeyi konularının” eski Yönerge çerçevesin de
değerlendirilerek, 01.08.2002 tarihinden itibaren yapılacak evlat edindirme
uygulamalarının ekte gönderilen Yönerge esasları çerçevesinde yürütülmesi
gerekmektedir.
Sündüs ÇAKIR
Genel
Müdür a.
Aile ve Çocuk Hizmetleri
Daire
Başkanı
DAĞITIM
C PLANI
se