Himaye-i Etfal Cemiyeti (Çocuk Esirgeme Kurumu) Türk yayın hayatına şiir, yardımcı ders kitabı, roman, hikaye, süreli yayınlar olmak üzere bir çok eser kazandırmıştır.
Faruk Nafiz'in "Çocuk Hakkında Neşriyat" konulu yazısında; bizde her yeni kuruluş kuvvetli bir yayın politikası izlemektedir. Kurum ile propaganda bu gün yan yana yaşayan dost oldular. Hayır cemiyetleri, bankalar, büyük şirketler, çalışma bürolarının yanı sıra yayın şubelerine sahip olmaya başladılar. Yayın, Kurum ile halkı birbirine yaklaştıran bağı örmektedir. Himaye-i Etfal, küçük çocuklara yönelik gayesinde, yayın yolundan fazlasıyla yararlanmaya çalışmaktadır. Öksüzlere yurt, okullulara bahçe, fakirlere yardım sağlayan Himaye-i Etfal bir taraftan da, zayıf vücutlar gibi zayıf kültürlerin de imdadına yetişiyor, şeklinde dönemin ve Kurumun yayın politikasını özetlemektedir.
Çocuk Esirgeme Kurumunun bir çok yayını hayata soktuğunu bilmekteyiz. Yazıda sadece 1929-1930-1931 yıllarının incelemesinin nedeni, ülkemizde Türk harfleriyle yayınlara 1929 yılında başlanması ve Kurumun yayınlarının bu dönemde hızlı bir şekilde artmasıdır.
EDEBİ ESERLER ;
Haydi; Arap Harfleriyle basılan kitabın çevirisi Sabiha Zekeriya hanım tarafından yapılmıştır. Saf ve temiz havada büyüyen bir kızın yaşantısını çocuk diliyle anlatmaktadır.
Evde Mektep; Kurumun yayınladığı bu kaynakla, okul öncesi dönemde çocuklara evde neler öğretilmesi gerektiği verilmek istenmektedir. Amaç, okul öncesi dönem kurumlarının bulunmadığı ülkelerde anneye çocuk eğitimini sistemli bir şekilde götürmektir. Anneler çocuklara neler öğretmeli, çocuğun kendine güvenli ve topluma yararlı bir şekilde yetişmesi için nasıl bir yol izlenmelidir gibi konular işlenmektedir. Kitap üç ayrı ciltten oluşmaktadır.
- Annelere Hasbihal
- Masallar, örnek uygulamaların yer aldığı kitapta, evde çocuğa nasıl masal ve şiir okunacağı işlenmektedir.
-Oyun ve oyuncaklar, yuvalarda çocuklara yönelik uygulanan oyun ve oyuncaklarla ilgi bilgilerin yer aldığı kaynakta, çocukların kişilik ve edebi yeteneklerini geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
Öz Cesaret; Güzin Nuri Hanımın İngilizce'den çevirisini yaptığı kitapta, kimsesiz bir kızın çektikleri anlatılmaktadır. Kitap resimli olarak basılmıştır.
Meşhur Olmuş Fakir Çocuklar; fakir olmasına karşın dünyanın en büyük adam ve alimlerinin çocukluklarındaki hayatını anlatan eserde Ford, Edison, Rokifeller, Karnegi vb. ünlüler kitapta yer almıştır.
Tilkinin Binbir Muzipliği; Nurullah Ata Beyin Türkçe'ye çevirdiği kitapta resimli hikayeler yer almaktadır.
Bazı Hayati Çarpışmalar; Hayatın ve önemli olayları güzel örneklerle anlatan felsefi ve ruhi eser, Amerika'dan çevrilmiştir.
Küçük Çiftçiler; Şair Faruk Nafiz Beyin manzum piyesi,
Aydının Rüyası; Çocuklara faydalı ve eğlenceli resim öğretmek, edebi terbiyenin ilerlemesi için tertip edilmiştir. Hem tarih öğretir hem okutur, hem resim talim eder, hem de hatıra teşkil eder.
Annemin Kitabı; çocuğun doğduğu günden 15 yaşına kadar kendi hayatı, ailesi ve kardeşlerinin durumu, ilk ağlaması, ilk yürümesi gibi hayatındaki ilklerin kayıtlarının tutulduğu kalın ciltli, günlük tutmak esasıyla hazırlanan bir kitaptır.
Ezop Hikayeleri; Meşhur filozof Ezop'un Dünyaca bilinen hikayelerinin yer aldığı kitap resimli Sabiha Zekeriya Hanım tarafından hazırlanmıştır. Yeni harflerle okunacak kitap arayan Türk yavruları için bundan nefis kitap olamaz.
Alinin Düğmesi; Kitap önce Arap harfleriyle basılmış, sonra yeni harflerle baskı yenilenmiştir. İngilizce'den çevrilen eserde bir çocuğun yaşamı anlatılmaktadır.
Bir Yaramazın Hikayesi; Afacan ve haşarı bir çocuğun hayatı anlatılmaktadır. Keçi Çobanı; Haydi'nin ilgi görmesi üzerine aynı yazarın, Keçi Çobanı isimli eseri Sabiha Zekeriya tarafından çevrilmiştir.
Peri Masalları; Kimsesiz bir kızın çektiği acıların işlendiği hikaye çeviri bir eserdir.
Mektep Çocuğu; Resimli olarak basılan kitabı Reşat Nuri Bey Fransızca'dan çevirmiştir.
Poli Anna ; Maarif Vekaleti Talim ve Terbiye Heyetince tavsiye edilen kitap Çocuk Edebiyatının önemli eserleri arasında yer almaktadır.
Sara; Kimsesiz kalmış bir kız çocuğunun okuduğu okul öğretmenleri ve öğrencilerince gördüğü kötü muameleleri anlatmaktadır.
İkizler Dizileri; Himaye-i Etfal Cemiyeti bir dizi olarak ikizler serisi yayınlamıştır. Bu dizide değişik ülkelerdeki coğrafi durum, ülkelerin kendilerine has yaşamları resimli olarak aktarılmaktadır.
Mağara İkizleri; Sabiha Zekeriya
İsviçre İkizleri;
Meksika İkizleri
İskoçya İkizleri
Japonya İkizleri M. Zekeriya Bey
Hollanda İkizleri;
İrlanda İkizleri
Eskimo İkizleri; Sabiha Zekeriya
Filipin İkizleri ; Sabiha Zekeriya
Ana : Çocuk Esirgeme Kurumu 15.Son kanun 1938 yılında “ANA” isimli dergiyi yayın hayatına geçirmiştir. Derginin sahipliğini dönemin Genel Başkanı Dr. Fuat UMAY, Neşriyat Müdürlüğünü ise Gayur Bleda üstlenmiştir. Yayın İstanbul’da Resimli Ay Matbaası tarafından basılmıştır.
Derginin ilk sayısında; “Ana,Çocuk Esirgeme Kurumunun çocuğu korumak işini aile ocaklarına kadar nüfus ettirebilmek için çıkardığı bir deridir. Kurum “Ana’yı çıkarırken çocuğun ilk çağlarını geçirdiği aileye ve o ailenin “ev” idaresini elinde tutan anaya hitap etmenin, çocuk korunması işinde çok faydalı olduğunu düşünmüş ve bu faydayı temin maksadını gütmüştür” diyerek çıkış amacını açıklamıştır.
Derginin içeriği konusunda ise; “Çocuk terbiyesi ve bakımına bağlı yazıların tek başına olarak bir dergide toplanmasının, o dergiyi pek kuru ve sevimsiz bir hale sokacağı muhakkaktı. Kurum, bunun önüne geçmek kaydıyla “Ana”yı sırf analığın ödevleriyle dolu bir mecmua halinde değil, aynı zamanda tabloları, hikayeleriyle bezenmiş bir salon dergisi halinde neşre karar verdi” denilerek yayın politikasını açıklamıştır.
Ana Dergisinin sayılarına baktığımızda; çocuk sağlığı, gelişimi ve özellikleriyle ilgili bir çok yazının değişik yazarlar tarafından kaleme alındığı görülmektedir. Dergide kadınlara yönelik olarak; aile terbiyesi,spor, moda, el işleri vb konular işlenmiştir. Dergide köylerde bahçe düzenlenmesi, hayvancılık, arıcılık gibi pratik bilgiler yer almış ayrıca değişik hikâyelere yer verilmiştir.
Dergi ilk önceleri 32 sayfa olarak çıkarken daha sonra 16 sayfaya indirilmiştir. İzmir Milli Kütüphanesinde derginin son sayısı olarak Mart 1942 Cilt: 3 No: 50 olarak gözükmektedir. Yayının sonlandırılmasıyla ilgili son sayıda bir ibare bulunmamaktadır.
ANNE-ÇOCUK SAĞLIĞINA YÖNELİK KİTAPLAR;
Dişlerimizi Niçin Temizleriz
Memedeki Çocuklar Nasıl Beslenir
Hasta Çocuğun Bakımı ve Bulaşıcı Hastalıklar,
Çocuklarda İshal ve İntibaz
Hamile Kadınlara Öğütler; Kadınların hamilelik sırasında dikkat etmesi gereken hususların incelendiği kitap Dr. Faruk Raif Bey tarafından yazılmıştır
Çocuklarda Kemik Hastalığı
Sıtma Hastalığı
Çocuk Ruhi ve Bedeni Bünyesi
Annelere Nasihat
Büyük Çocukların Beslenme Usulü
DİĞER KAYNAKLAR;
Mebuslar Albümü
Himaye-i Etfal Notası
Çocuk Şarkıları Notası
Şefkatli Köylülerimize
Askerlik Vazifesi
Vergi Bilgisi
İntihap
Medeni Bilgiler; Millet Devlet, demokrasi, devletin vatandaşa karşı vazifeleri, iş bölümü, bağlılık gibi konuların ele alındığı kitap Muallim Afet Hanımefendi tarafından yazılmış ve geliri Himaye-i Etfal'e kalmak üzere bağışlanılmıştır. Afet Hanım, Askerlik Vazifesi, Vergi Bilgisi , İntihap ve Medeni Bilgileri bir seri halinde yayınlamıştır.
Himaye-i Etfal Cemiyetinin 1929-1930 ve 1931 yıllarındaki yayınlarını ele alıp incelediğimiz bu bölümde, Kurumun yayın hayatına verdiği önem ortaya çıkmaktadır. Bu kaynakların dışında Kurum aylık olarak " Gürbüz Türk Çocuğu" isimli bir dergiyi yayın hayatına geçirmiştir. Dergide; çocuk, aile, toplumsal yaşam, spor, Avrupa'daki sosyal hizmet uygulamaları gibi konular, dönemin önemli yazarlarınca işlenerek resimli olarak yayınlanmıştır.
1 Kasım 1928 de Yeni Türk Harflerinin kabul edilmesi üzerine yayınların bir çoğu Türk Alfabesiyle basılmıştır. Daha önce Arap harfleriyle basılan kitapların daha sonra yeni basımları gerçekleştirilmiştir.
Yapılan tarama sonucu; kitapların büyük bir çoğunluğunun çeviri eserlerden oluştuğu, özellikle İkizler dizisinin Sabiha Zekeriya tarafından çevrildiği, kitapların resimli bir şekilde basıldığı görülür.
Kurum, başta Faruk Nafiz'in de vurguladığı gibi zayıf kültürlerin imdadına bol bol yayın yaparak yetişmiştir. |